Τσάμικος

Ο χορός Τσάμικος

Ο Τσάμικος είναι ένας κυκλικός χορός που χορεύεται κυρίως από άντρες και με μικρές παραλλαγές και πιο στρωτά βήματα χορεύεται και από γυναίκες. 

Χορεύεται σε ανοιχτό κύκλο και ανήκει στην κατηγορία των «χορών του πρώτου» όπου εκτός από τα βασικά βήματα που εκτελούνται από όλους τους χορευτές, ο πρώτος χορευτής εκτελεί καθίσματα, στροφές, αναπηδήσεις κ.α. ανάλογα με τη διάθεση της στιγμής και τις δυνατότητές του, επίσης  μπορεί να αυτοσχεδιάσει με βάση τους στίχους και τη μελωδία του τραγουδιού που συνοδεύει τη μουσική. 

Όταν χορεύεται ως μικτός κυκλικός χορός εκτελείται σε διπλοκάγκελο (άνδρες στον εξωτερικό κύκλο – γυναίκες στον εσωτερικό), ή σε έναν κύκλο με τους άνδρες να προηγούνται των γυναικών.

Ιστορία

Ο χορός κατά την τουρκοκρατία χορευόταν από τους αρματολούς και κλέφτες και συνοδευόταν από τραγούδια που υμνούσαν τα κατορθώματά τους, για το λόγο αυτό ονομάζεται και Κλέφτικος.

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι πήρε το όνομά του από την περιοχή Τσαμουριά της Ηπείρου ενώ κατά άλλους προέρχεται από τη λέξη τσάμης, που σημαίνει "ψηλός", και αναφέρεται μεταφορικά στο λεβέντικο ανάστημα που κατά παράδοση διαθέτουν οι χορευτές. 

Ο χορός Τσάμικος συνηθίζεται να χορεύεται πιο πολύ στους ορεινούς τόπους και συμβολίζει και εκφράζει τη λεβεντιά και την αντρειοσύνη των χορευτών.

Έχει δύο σημαντικά χαρακτηριστικά κατά την εκτέλεσή του, το στοιχείο του θριάμβου που εκφράζεται από τον επιβλητικό και γεμάτο μεγαλοπρέπεια ρυθμό του και το αγωνιστικό στοιχείο που εκφράζεται  από τις ρυθμικά άνισες αλματικές εκδηλώσεις, τα χτυπήματα, τα λυγίσματα, τα γονατίσματα στη γη (κυρίως από τον πρώτο χορευτή).  

 Η λαβή των χεριών είναι από τις παλάμες με τα χέρια σε θέση W.                

Μουσική  που συνοδεύει τον χορό Τσάμικο / Τραγούδια (στίχοι)

Ο ρυθμός είναι 3/4 (σε κάποιες περιοχές που εκτελείται σε πιο αργό ρυθμό είναι 6/8 ). Κάποια από τα τραγούδια που συνοδεύουν το χορό είναι:

  • Μπιρμπίλης
  • Πρωτομαγιά
  • Τα μάγια
  • Ένας λεβέντης χόρευε
  • Να’    ταν τα νιάτα δυό φορές
  • Στου παπά Λάμπρου την αυλή
  • Τι με κοιτάς που γέρασα
  • Αμάραντος
  • Ιτιά, Νταϊλιάνα
  • Ένας Αϊτός καθότανε
  • Κατακαημένη Αράχωβα (του Νταβέλη)
  • Ήλιος
  • Σ’ αυτές τις ράχες τις ψηλές.

Γεωγραφικές διαφορές στον χορό Τσάμικο 

Ο χορός  Τσάμικος χορεύεται στην Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα, τη Θεσσαλία, τη Δ. Μακεδονία με μικρές διαφοροποιήσεις στη κινησιολογική του δομή (10, 12, 8, 16 βήματα) {εμείς έχουμε παρουσιάσει το χορό με 10 βήματα που είναι και η πιο συνηθισμένη του μορφή}.

Ο χορός Τσάμικος χορεύεται σε αργή, μέτρια και γρήγορη ρυθμική αγωγή ανάλογα με το μορφικό τύπο αλλά και άλλους παράγοντες. Από πολλούς αναφέρεται ως πανελλήνιος χορός, όμως στην πραγματικότητα δεν χορεύεται σε πολλές περιοχές της Ελλάδος και κυρίως στον νησιωτικό χώρο.

Φορεσιές του χορού

Ο χορός Τσάμικος συνήθως συνοδεύεται από την φορεσιά της φουστανέλας. 

Στην Πελοπόννησο και γενικά στην Στερεά Ελλάδα αλλά και στους Σαρακατσάνους συναντάμε τη φουστανέλα, είδος πολύπτυχης λευκής φούστας. Στην Ήπειρο είναι γνωστή με το όνομα τόσκα. Κατασκευάζεται από πολλά ορθογώνια τρίγωνα τεμάχια υφάσματος, που ράβονται μεταξύ τους ίσιο με λοξό και μετά σουρώνονται στη μέση. Τις πιο πολλές φορές η φουστανέλα κατασκευάζεται σε δύο ξεχωριστά τμήματα και δένει στη μέση δεξιά και αριστερά. 

Οι παλαιότερες φουστανέλες είχαν κορμί, ήταν λιγότερο πτυχωτές και μακριές ως τη μέση της γάμπας. Το πιο γνωστό ένδυμα, τη φουστανέλα που φορούσαν κυρίως οι αρματολοί και κλέφτες, την καθιέρωσε ο πρώτος βασιλιάς Όθωνας ως αυλικό ένδυμα και από τότε φορέθηκε σχεδόν από όλους τους Έλληνες. 

Φουστανέλα (Ελληνικό παραδοσιακό ρούχο)

Μετά την απελευθέρωση οι αντρικές φορεσιές σε όλη την Πελοπόννησο είχαν τον τύπο της φουστανέλας. Η σύνθεση τους περιλαμβάνει ένα λευκό σώβρακο ή το μπουντούρι και λευκές πλεκτές ψηλές κάλτσες που δένουν στη μέση σε μια ζώνη. Οι κάλτσες τεντώνουν με τις καλτσοδέτες ή γονατούρες, που δένονται κάτω από το γόνατο. 

Η φουστανέλα έφτασε χαμηλά στο μηρό και τη μέση την έσφιγγαν με ένα ζωνάρι που πάνω του συνήθιζαν να δένουν τη δερμάτινη ζώνη-θήκη, το σιλάχι. Το πιο χαρακτηριστικό γιλέκο, είναι σταυρωτό, κεντημένο με κορδονέτο και θέμα τις πουλάδες. 

Στο κεφάλι έβαζαν το μπαρέζι ή το φέσι και από το τέλος του 19ου αι οποιαδήποτε καπέλο έστελναν οι ομογενείς από τα ξένα.

Με τις κάλτσες φορούσαν τσαρούχια με φούντα και με τα τρίκια υποδήματα προκαδούρα.

Ο τύπος αυτός της φορεσιάς με φουστανέλα αποτελούσε το αστικό ένδυμα μετά την κατάργηση των αντεριών. Αρχικά τη φορούσαν οι οπλαρχηγοί και αποτελούσε κατά κάποιο τρόπο πολεμικό ένδυμα. Χαρακτηριστική είναι η μακριά φουστανέλα και το μεταξωτό τουρμπάνι που συχνά έδεναν γύρω από το φέσι. Στη μέση, πάνω από το μεταξωτό κόκκινο στενό ζωνάρι φοριέται χρυσό σελάχι, στο οποίο έχωναν όπλα, αλλά και διάφορα χρειώδη. Ήταν κεντημένη περίτεχνα. Η φορεσιά έχει τρία ζακέτα. Το εσωτερικό γιλέκι, τη φεμέλι, με τα μανίκια φορεμένα και όχι ανάριχτα στην πλάτη, και το φερμεδογέδεκο, το γιλέκο δηλαδή που φοριέται πάνω από τη φερμέλη. Είναι φορεσιά χρυσοκέντητη, όπως συνηθιζόταν μόνο μετά την Απελευθέρωση. Η συγκεκριμένη ενδυμασία ανήκε σε υπασπιστή του Καποδίστρια, του πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδος. 

Ι.Παπαντωνίου (1996) , Ελληνικές Τοπικές Στολές , Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα , Ναύπλιο , σελ.14,24,47

Αν ενδιαφέρεστε να μάθετε περισσότερα για τον Χορό Τσάμικο, μπορείτε να επισκεφθείτε το Σύστημα Διαχείρισης Μάθησης